 |
Rasyonalizm Nedir ?
Aklı bilgini temel
kaynağı ve sınanabilirlik ölçüsü olarak kabul eden akım. Bilginin duyu
verilerine dayalı deneylerden kaynaklandığını ileri süren (ampirizm) deneycilik
karşıtıdır. Dünyanın akılsal bir düzen içerisinde bir bütün olduğu, parçaların
mantıksal zorunlulukla birbirine bağlı olduğunu, dolayısıyla da yapısının
doğrudan kavranabilir olduğu görüşüne dayanır. Başlıca esir kaynağı
matematiktir.
Rasyonalizm, akla dayanır ve akıl dışı olan her şeye karşı koyar. Rasyonalizm
bütün insanlarda doğuştan değişmez bir akıl bulunduğunu bu aklın da özsel,
tümel, deney dışı gerçeklik taşıdığını ileri sürer.
Rasyonalizm en açık biçimiyle bilgi felsefesinde dile getirilir. Buna göre bazı
bilgilerin kaynağı apriori ya da deney öncesi ussal sezgileridir. Bilgi bu
sezgilerin anlık tarafından kavranmasıyla ortaya çıkar. İnsan düşünme yetisiyle
kavradıkları duyu verilerini aşan nesneler ya da tümeller ve bunların
bağlantılarıdır. Her tümel bir soyutlamadır ve duyulara değilse de düşünceye
açıktır. Mantık ve matematiğin tümü ile başka pek çok alanın bazı bölümleri bu
tür bilginin kapsamına girer. Rasyonalizme göre zihnin ulaşabileceği en önemli
ve kesin bilgi türü olan apriori bilgi hem zorunlu (başka bir yoldan elde
edilmesi imkansız) hem de evrenseldir. Rasyonalizm etik ve din alanlarında da
insanın düşünme yetisine öncelik verir. Buna göre iyiyle kötünün ayırt
edilmesinde sonul yargı duygu, gelenek ya da insan bilgisinin kaynağı vahiy
değil, insanın doğal yetileridir.
|
