 |
Paradoks Nedir?
Kendi içinde
çelişkiliymiş gibi görünen, mantıksal olarak hem doğruluğu, hem de yanlışlığı
kanıtlanabilen önerme.
Antikçağ Yunanlılarında paradoks deyimi yaygın düşünceye aykırı düşünceyi dile
getiriyordu ve özellikle Parmenides ile Zenon’un aporia (çıkmazlık)’larıyla
antinomia (çatışkı)’larında örneklenmişti. Metafizik düşünce sisteminin temeli
olan biçimsel mantık ve onun çağdaş biçimi dizi kuramları bu aykırı düşünce’yi
mantıksal bir çelişme olarak tanımlar. Bundan başka metafizik yapılı çağdaş
fizikçiler de birtakım kozmolojik paradokslar ortaya atmaktadırlar. Matematik
mantıkçı Bertrand Russel’e göre “kendi kendine tıraş olmayanları tıraş eden bir
berberin kendi kendini tıraş etmesi” çok önemli bir mantıksal paradokstur. Oysa
tıraş etmesini bilen bir berber kendi kendine tıraş olamayanları tıraş ettiği
gibi kendi kendine tıraş olabilen insanları da tıraş eder. Örneğin “bir şeyin
hem kendisi olması ve hem de aynı zamanda başkası olması” biçimsel mantık
açısından büyük bir çelişme, diyalektik mantık açısından pek basit bir
gerçektir. Bunun gibi kozmolojik paradokslarda belli bir ortamda geçerli fizik
yasalarını başka ortamlara uygulamaktan doğmaktadır. Mantıksal olsun ya da
fiziksel olsun , bir yanlış koyum ya da bir bilgi yoksunluğu, genellikle de
diyalektik bilgiden yoksunluk yatar. Ünlü Aşil Kanıtı’nda olduğu gibi basit
şaşırtma hileleriyse tümüyle bilim dışıdır.
|
