 |
Fenomenoloji (Görüngübilim) Nedir?
Bilim verilerinin
doğrudan incelenmesiyle elde edilmiş ve somut deneyim konusu olmuş fenomenlere,
nedensel açıklamalara ilişkin kavramlardan ve incelenmemiş ön kabullerden
bağımsız yaklaşma yöntemi. Fenomenolojinin kurucusu Alman düşünür Edmund
Husserl’dir. Ona göre gerçek, Platon’un da ileri sürdüğü gibi, mutlak olmalıdır.
Eş deyişle her nesnenin bizim ona verdiğimiz anlamın ve yakıştırdığımız
özelliklerin dışında, kendine özgü ve kendinde olan, her zamanda geçerli ve
değişmez bir yapısı vardır. Nesne, insanların değil, insanların dışında öncesiz
ve sonrasız bir nesneler dünyasının varlığıdır. Fiziğin ürünü olmadığı gibi
metafiziğin de ürünü değildir, kendi saltık(mutlak) yapısı içindedir. Gerçek,
böylesine ideal bir yapı taşıyanın niteliğidir. Husserl, bu savıyla tümüyle
Platon’un savına yaklaşır.
Husserl’in biçimlendirdiği fenomenolojik yöntemin ilk adımı fenomenolojik
indirgeme ya da epokhe’dir. Epokhe zihinsel edimlerin, bu edimlerle ya da
dünyadaki nesnelerin varoluşuyla ilgili kavram ve ön kabullerden bağımsız
betimlenmesini, olanaklı kılar. Fenomenoloji, Psikolojinin tersine zihinsel
edimlerin nedenlerini, sonuçlarını ve bu edimlere eşlik eden fiziksel unsurları
dikkate almayız. Ama bu süreçte nesneler bütünüyle ortadan kalkmaz. Çünkü
incelenen nesne her zaman gerçek bir varlık olmayabilir, ejderhaların varlığın
inanabilir ya da pembe fareler düşlenebilir, nesne gerçek dışı olabilir.
Dolayısıyla zihinsel edimlerin betimlenmesi, nesnelerin de betimlenmesini
içerir. Ama bu nesnelerin var oldukları varsayılmaksızın yalnızca birer fenomen
olarak betimlenir.
Fenomenolojik yöntemin ikinci adımı, eidetik indirgemedir. Bu adım, bir nesnenin
eidosunu(Yunanca da biçim) sezebilmeye, nesneyi olasılıklar ve rastlantılar
dışındaki değişmez öz yapısı içinde kavramaya verir; böylece yalnızca belirli
bir zihinsel edinimin değil onunla karşılaştırılabilir her türlü edimin eidosu
sezilebilir. Örneğin görülen her nesnenin bir rengi, uzamı ve biçimi olmalıdır.
Eidetik indirgeme yalnızca duyusal akıl ve nesnelerin incelenmesinde değil,
matematiksel nesnelerin, değerlerin, ruhsal durumların ve arzuların
incelenmesinde de kullanılabilir.
Fenomenolojik yöntem nesnelerin bilinişi sırasında bu nesnelerin kurulduğu ya da
inşa edildiği süreçleri de dikkate alır. Örneğin bir ağacın görülmesi sırasında,
ağacın değişik zamanlarda, değişik açılardan ve uzaklıklardan görülmesiyle çok
çeşitli görsel deneyimler edinilir ama görülen şey gene tek bir kalıcı nesne
olarak algılanır.
|
